1 / 10
Üvercinka
Böylece bir kere daha boynunlayız sayılı yerlerinden
En uzun boynun bu senin dayanmaya ya da umudu kesmemeye
Laleli'den dünyaya doğru giden bir tramvaydayız
Birden nasıl oluyor sen yüreğimi elliyorsun
Ama nasıl oluyor sen yüreğimi eller ellemez
Sevişmek bir kere daha yürürlüğe giriyor
Bütün kara parçalarında
Afrika dahil
Aydınca düşünmeyi iyi biliyorsun eksik olma
Yatakta yatmayı bildiğin kadar
Sayın Tanrıya kalırsa seninle yatmak günah, daha neler
Boşunaymış gibi bunca uzaması saçlarının
Ben böyle canlı saç görmedim ömrümde
Her telinin içinde ayrı bir kalp çarpıyor
Bütün kara parçaları için
Afrika dahil
Senin bir havan var beni asıl saran o
Onunla daha bir değere biniyor soluk almak
Sabahları acıktığı için haklı
Gününü kazanıp kurtardı diye güzel
Birçok çiçek adları gibi güzel
En tanınmış kırmızılarla açan
Bütün kara parçalarında
Afrika dahil
Birlikte mısralar düşünüyoruz ama iyi ama kötü
Boynun diyorum boynunu benim kadar kimse değerlendiremez
Bir mısra daha söylesek sanki her şey düzelecek
İki adım daha atmıyoruz bizi tutuyorlar
Böylece bizi bir kere daha tutup kurşuna diziyorlar
Zaten bizi her gün sabahtan akşama kadar kurşuna diziyorlar
Bütün kara parçalarında
Afrika dahil
Burda senin cesaretinden laf açmanın tam da sırası
Kalabalık caddelerde hürlüğün şarkısına katılırkenki
Padişah gibi cesaretti o, alımlı değme kadında yok
Aklıma kadeh tutuşların geliyor
Çiçek Pasajında akşamüstleri
Asıl yoksulluk ondan sonra başlıyor
Bütün kara parçalarında
Afrika hariç değil
Hikaye
Cemal Süreya bu şiiri Eskişehir Vergi Dairesi'nde stajyerken yazmıştır. Eşi Seniha Hanım hamileyken kendisine 'Üvercinka' adını taktığı genç bir kadınla tanışır ve aralarında tutkulu bir aşk başlar. 'Üvercinka' adı, 'güvercin' kelimesinin ilk harfini atıp kadın isimlerinin sonuna eklenen '-ka' takısıyla türetilmiştir. Şiir beş bentten oluşur ve sevgilinin boynunun tasviriyle açılır — 'En uzun boynun bu senin dayanmaya ya da umudu kesmemeye.' Laleli'den dünyaya giden tramvay hem fiziksel hem metafizik bir yolculuktur. Her kıtanın sonunda tekrarlanan 'Bütün kara parçalarında / Afrika dahil' nakaratı, aşkı evrensel bir başkaldırıya dönüştürür. Son kıtada 'Afrika dahil' yerine 'Afrika hariç değil' denmesi, ironiyi ve isyanı zirveye taşır.
Yorum
Üvercinka, İkinci Yeni'nin manifestosudur. Mehmet Kaplan'a göre şiir, şairin sosyal düşünceleri — enternasyonal Marksizm — ile bedensel arzularını birleştirir. Tramvay bir yolculuk değil, hayatın kendisidir. 'Sevişmek bir kere daha yürürlüğe giriyor' dizesiyle aşk ve beden devrimci bir eylem olur. 'Sayın Tanrıya kalırsa seninle yatmak günah, daha neler' dizesiyle toplumsal ahlak kurallarına meydan okunur. 'Bir mısra daha söylesek sanki her şey düzelecek' hem şiire hem devrime inanmaktır. 'Zaten bizi her gün sabahtan akşama kadar kurşuna diziyorlar' dizesiyle baskı gündeliğe taşınır. Son kıtadaki 'Padişah gibi cesaret' ve 'Çiçek Pasajında akşamüstleri' imgesiyle kadın hem aşkın hem özgürlüğün simgesi olur.